السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
628
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
مىكنيد ] مرا با نيرويتان يارى دهيد ! از اين آيات چنين بر مىآيد كه استمداد و يارى جستن اختصاص به خدا ندارد از همهكس و از همه چيز مىتوان يارى و مدد خواست و كمك گرفت . بنابراين ، منظور از استعانت در آيه شريفه « . . . و اياك نستعين » كه به ذات اقدس پروردگار اختصاص يافته است ، هر استعانتى نيست بلكه منظور از آن يارى و كمك خواستن براى عبادت بهتر و خالصتر و توفيق يافتن براى عبادت بيشتر و سزاوارتر است . اختصاص دادن چنين استعانتى به خداوند براى نشان دادن اين حقيقت است كه امور و اعمال اختيارى بشر در ميان دو حالت جبر و تفويض انجام مىگيرد ، بدين گونه كه كار و عبادت با اختيار و اراده انسان از وى سرمىزند . اين است كه در جمله « اياك نعبد » انجام دادن عبادت به خود وى نسبت داده شده است ولى اين افعال در عين اختيارى و ارادى بودن به كمك و مدد خداوند وابسته مىباشد كه هر آن بايد از طرف او افاضه و عنايت شود ، عنايت هميشگى و غير مقطوع « عطاء غير مجذوذ » به طورى كه اگر اين كمك و مدد يك لحظه قطع شود بنده قادر به اتمام آن نخواهد بود و هيچ عبادت و عمل نيكى از او صادر نخواهد گرديد . اين عقيده و نظريه ، همان نظريه بين جبر و تفويض است و بهترين نظريهاى است در اعمال و افعال انسان كه ايمان خالص به خدا اين نظريه را اقتضا و تأييد مىكند ، زيرا عقيده به جبر مستلزم آن است كه خداوند گنهكاران را در برابر اعمالى كه در انجام آن مجبورند ، عذاب و شكنجه كند ، در صورتى كه عذاب در برابر عمل غير اختيارى ، ظلم و خلاف عدالت است كه ساحت قدس پروردگار از اين نسبت ، پاك و مبراست . « سبحانه و تعالى عما يقولون علوّا كبيرا » عقيده به تفويض هم مستلزم اين است كه به خالق ديگرى غير از خدا قائل شويم زيرا برگشت مفهوم تفويض بر اين است كه بندگان در اعمال و كردار خودشان مستقلند . خالق و بهوجودآورندهء اعمال خويشند و اين طرز تفكر هم موجب شرك به خداى بزرگ و عقيده به تعدد خالق مىباشد . ( 1 ) - اين است كه بايد گفت : عقيده به جبر و تفويض هر دو باطل و در ميان آن دو ، راه سومى وجود دارد و آن اين كه : افعال و كردار بندگان خدا افعال و كردار خود آنان است و با اختيار خود ، آنها را انجام مىدهند و بدين سبب سزاوار ثواب و عقاب مىگردند و از سوى ديگر خداوند نيز در اعمال بندگان دخالت دارد كه حيات ، قدرت و مقدمات لازم افعال را به طور مدام و مستمرّا بر آنان افاضه مىكند و اين افاضه هيچ لحظه و آنى قطع نمىشود .